Czym jest literatura Young Adult?

Dobrze pamiętam, jak niemal dziesięć lat temu w podstawówce jako jedyna w dwudziestoosobowej klasie czytałam książki wykraczające poza lektury szkolne. Dziś moja młodsza siostra w piątej klasie szkoły podstawowej wymienia się ulubionymi powieściami młodzieżowymi z przyjaciółkami, a nieznajomość pewnych tytułów jest zacofaniem, do którego lepiej się nie przyznawać. Czytanie w ogóle stało się wręcz trendem pośród polskich nastolatków. Po książki sięgają nawet rodzice.

Co takiego ma w sobie literatura Young Adult, że zwraca uwagę tak wielu czytelników? Książki skierowane do młodzieży wzbiły się na pierwsze miejsca wśród rankingów bestsellerów i w niespotykanym tempie zawłaszczyły półki księgarni. Jak sama nazwa wskazuje (ang. Young Adult – młody dorosły), książki przeznaczone są dla młodzieży (12-18 lat). Co ważne obejmują one przeróżne gatunki literackie: thrillery, fantasy, romanse czy powieści obyczajowe, dzięki czemu przyciągają tłumy odbiorców. Równie popularna jest kategoria New Adult, przeznaczona dla nieco bardziej dojrzałych czytelników (18-25 lat).

Moda na literaturę młodzieżową budzi jednak pewne wątpliwości – czy jest dla młodych odbiorców czymś więcej niż formą rozrywki? Czy szał na nią to odpowiedź na brak czegoś, co w innych gatunkach trudno odnaleźć lub co wcale nie istnieje? I jakie wartości powinna przekazywać literatura YA? Jako czytelniczka tego gatunku, sama postanowiłam napisać książkę z pogranicza Young Adult oraz New Adult, która spełnia wszystkie moje oczekiwania dotyczące literatury młodzieżowej. Zatytułowałam ją „Zamieniam się w lato”.

Poczucie przynależności

Czytelnik zawsze poszukuje w książce tej jednej magicznej, nienazwanej rzeczy, która sprawia, że od pierwszej strony utożsamia się on z bohaterem. Uczucie „hej, znam to” pozwala na odebranie historii w bardziej osobisty sposób i przywiązanie się do opowieści. Trzymana w dłoniach powieść staje się więc ciepłym kocykiem dającym gwarancję bezpieczeństwa lub jest niczym krótki, lecz niezapomniany uścisk. Czytelnicy uczą się jednocześnie dostrzegania własnych błędów – w końcu dobra literatura musi naraz koić i uwierać, aby zmusić do refleksji.

Z tego powodu szczególną popularność osiągnęły powieści obyczajowe YA, które poruszają tematy bliskie młodym osobom. Obyczajówki uatrakcyjnia też często też reprezentacja osób LGBTQ+, niepełnosprawności czy neuroróżnorodności. Fabuła kręci się wokół życia nastolatków: brakiem akceptacji ze strony rodziny, dojrzewania, odkrywania siebie i pierwszych relacji romantycznych. Główny bohater nie zawsze podejmuje dobre decyzje, czasem w procesie dorastania musi się ze wszystkimi pokłócić, a potem przeprosić. Jego uczucia są jednak kluczowe dla całości historii – książka nie skończy się, dopóki postać nie zostanie zrozumiana przez swoje otoczenie i sama nie pojmie czegoś, co odmieni jej spojrzenie na świat. Powieści YA są więc jak lustra, w których nastoletni czytelnicy dostrzegają odbicia własnych problemów. To jasny sygnał: „Nie jesteś sama. Spójrz, jednak wszystko będzie dobrze”.

W mojej debiutanckiej powieści obyczajowej YA „Zamieniam się w lato” zawarłam wszystko, co według mnie powinna usłyszeć dorastająca osoba. Ze względu na wiek głównej bohaterki – dwudziestoletniej Igi — oraz problematykę, książka balansuje pomiędzy gatunkami Young Adult oraz New Adult. Jako opowieść o rodzinie, przyjaźni i chaotycznych początkach dorosłości, jest skierowana zarówno do młodszych, jak i starszych czytelników. Akcja rozgrywa się w Polsce. W powieści poruszyłam także tematy queerowości, radzenia sobie z bolesnymi wspomnieniami oraz tego, czy niektóre błędy można wybaczyć.

Przede wszystkim, „Zamieniam się w lato” ukazuje różne rodzaje miłości oraz relację między dwiema siostrami: już samodzielnie wynajmującą mieszkanie Igą, której kiedyś przepowiedziano wieczną samotność oraz młodszą, szczęśliwie zakochaną Idą, która nie domyśla się, ile sekretów skrywa jej starsza siostra. Niespodziewane zaręczyny matki bohaterek ze swoją partnerką znacząco odmieniają życie obu dziewczyn. Dla Igi, która od dawna okłamuje swoją rodzinę niemalże w każdym aspekcie swojego nowego dorosłego życia, zbliżający się ślub humanistyczny to początek katastrofy.

Oprócz stworzenia wyróżniającej się historii chciałam też napisać książkę, która będzie pasowała do popularnych już pozycji na rynku. To mój przepis na książkę, której mi brakowało wśród młodzieżówek.

Enemies to lovers, fake dating oraz found family

Literaturę Young Adult łączą tematyka i powtarzające się rozwiązania fabularne — motywy, dzięki którym historie stają się jeszcze bardziej atrakcyjne. Czytelnik częściowo wie, czego się spodziewać po danym motywie, lecz i tak przeżywa opowieść – zupełnie jakby krótka sugestia tego, jak potoczy się fabuła, potęgowała radość czytania oraz ekscytację. Najbardziej popularne przez czytelników motywy to enemies to lovers, fake dating oraz found family, odpowiednio: relacja od wrogów do kochanków, udawanie związku (często, aby obie strony coś uzyskały) oraz nowo odnaleziona rodzina, najczęściej w postaci platonicznej miłości. Sama lubię sięgnąć po książki z motywami udawanego związku czy trudnych i skomplikowanych początków znajomości, więc pisząc „Zamieniam się w lato”, również chciałam zostawić ich ślady w historii. To właśnie one nadają fabule jej ostateczny kształt.

Gdy, wobec zbliżającego się ślubu matki, liczne kłamstwa Igi zaczynają stanowić problem, bohaterkę ratuje jej nielubiana sąsiadka Sara. Zawierają umowę: jeśli Iga wyświadczy przysługę Sarze, ta pomoże przekonać rodzinę głównej bohaterki, że Iga jest szczęśliwa i daleko jej do samotności. Iga nie spodziewa się, że w wyniku układu jej życie drastycznie się zmieni, a ona sama będzie musiała zmierzyć się z bolesną przeszłością i udawaniem związku przed siostrą, co wcale nie będzie jednak takie proste. Bo czy wszystko może się dla niej dobrze skończyć, jeśli tak długo udaje kogoś, kim nie jest?

Wpływ literatury Young Adult

Literatura młodzieżowa przekazuje uniwersalne wartości i pokazuje, że nawet problemy ogromne jak czarne dziury mają rozwiązania. Jednocześnie dostarcza rozrywki. Służy jako przewodnik dla wielu młodych osób – może być czymś na kształt instrukcji obsługi dla nastolatków dopiero poznających samych siebie. Bez wątpienia jest w niej coś, co przyciąga niejedną grupę wiekową. Jako czytelniczka sama pozwalam, żeby literatura YA wywierała na mnie wpływ i uczyła czegoś nowego; jako młoda pisarka mam nadzieję, że moje książki ktoś odbierze w podobny sposób.

Uważam, że to dzięki bohaterom, z którymi można się utożsamić, budowaniu świata pełnego zrozumienia i akceptacji oraz nieskomplikowanej i zarazem wciągającej fabule gatunek stał się tak przebojowy wśród polskich nastolatków. Każdy w pewnym momencie swojego życia potrzebuje przecież zapewnienia, że nie jest sam i że coś, co w tej chwili przeraża, wraz z upływem czasu zostanie jedynie we wspomnieniach: jednego dnia wszystko, co trapi i dławi, okaże się być daleko w przeszłości. Może taka literatura uzupełnia braki czegoś, czego w swojej rzeczywistości się nie dostało? W końcu mnożące się powieści młodzieżowe zapewniają czytelnikom przeżycie tysiąca różnych żyć – i to pomaga im odnaleźć się w swoich własnych. A Ty? Wierzysz już, że młodzieżówki są wartościowe?

Autorka: Julia Drąg